Mustafa Yürekli

Dijital kültür, şiire ilgiyi söndürüyor. Neyi kaybettiğimizi anlamak için neye sahip olduğumuzu bilmek gerekir..

Uzun bir süredir ‘millet - şiir ilişkisi’ üzerine düşünüyorum.. Bu düşüncelerimi, kısa ve öz olarak bu yazıda ifade edeceğim..

Bir milletin büyük şairlere sahip olmasının ve yaygın bir şekilde  şiir okunmasının bir anlamı; kültürel, sosyal ve siyasal anlamları vardır.   

Yedi Askı Şairleri vardı Kur’an-ı Kerim’in nüzul döneminde. Kur’an-ı Kerim, büyük şairler yetiştirmiş, şiire ilginin canlı olduğu Arap toplumuna indi..

Yedi Askı Şairleri, İslamiyet öncesi (Cahiliye Dönemi) Arap edebiyatının günümüze ulaşan en ünlü yedi uzun şiirinin (Muallakât-ı Seb'a) şairirolan yedi büyük şairdir. Bu şiirlerin döneminde Kabe duvarına asıldığına inanıldığı için "Askı Şiirleri" olarak adlandırılmışlardır.

İmruül-Kays: "Kral Şair" olarak bilinir ve muallakaların en ünlüsü kabul edilen şiirin yazarıdır. Arap şiirindeki "ağlayan sevgilinin ardından şiir yazma" geleneğini başlatan ilk kişidir.

Tarafe bin el-Abd: Genç yaşta ölmesine rağmen şiirlerinde kullandığı güçlü felsefi ve hayata dair betimlemelerle tanınır.

Antara bin Şeddad: Hem usta bir şair hem de efsanevi bir savaşçıdır. Şiirlerinde cesaretini ve aşkını işler.

Zuheyr bin Ebi Sulma: Ahlak, barış ve hikmet temalı şiirleriyle bilinir.

Lebid bin Rabîa: İslamiyet'e ulaşma şerefine erişmiş sahabelerdendir. Toplumsal değerleri ve cömertliği ön planda tutmuştur.

Amr bin Kulsûm: Kabileler arası savaşları ve kendi kavminin kahramanlıklarını anlattığı coşkulu kasidesiyle meşhurdur.

el-Hâris bin Hillize: Kabileler arası anlaşmazlıkları çözmek için hitabet gücünü ve şiirini ustaca kullanmış bir şairdir.

Şiirler, dönemin sözlü geleneği içerisinde dilden dile aktarılmış ve 8. yüzyılda Hammad er-Râviye tarafından yazıya geçirilerek derlenmiştir. Bu şairlerin şiirleri (kasideleri), çöl hayatı, aşk, savaş, kabile dayanışması, yiğitlik ve doğa tasvirleri gibi temaları barındırır.

Türk şiiri, Türklerin tarih boyunca sözlü gelenekten yazılı metinlere ve günümüze kadar oluşturduğu, kendine has ölçü (hece), şekil ve estetik anlayışına sahip köklü bir edebiyat geleneğidir. İslamiyet’ten beslenen Türk şiiri zenginleşip modern çağa kadar gelişmiştir.

Batılılaşma süreciyle birlikte şiire vatan, millet, medeniyet, hak, adalet, hürriyet gibi kavramlar batılı tanımlarıyla kullanılır olmuş ve serbest müstezat gibi yeni biçimler girmiştir. Günümüzde Türk şiiri, serbest ölçünün hakim olduğu, toplumsal, bireysel ve saf (öz) şiir anlayışlarının bir arada bulunduğu zengin bir yelpazeye sahiptir.

Sorumuza dönecek olursak: Tarihte büyük şairler yetiştirmek bir millet için ne anlama gelir?

Tarihte çok sayıda büyük şair yetiştirmek bir milletin kültürel hafızasının zengin ve canlı olduğunu, dil zenginliğin ve tarihi bilincini gösterir.. Şairler, ait oldukları toplumun dünya görüşünü, felsefesini, temel duygularını ve estetik beğenilerini dile getirerek ölümsüzleştirir, böylece medeniyetin temel sütunlarını oluştururlar, güçlendirirler.

Bir milletin büyük şairlere sahip olmasının temel anlamları şunlardır:

1.Dilin zenginleşmesi ve korunması: Şairler, kelimelere yeni anlamlar

yükleyerek ve dilin ifade kapasitesini genişleterek dilin bir sanat dalına dönüşmesini sağlarlar. Bu eserler, dilin nesiller boyu bozulmadan aktarılmasında temel rol oynar.

Milli kimlik ve tarih bilinci: Destanlar, epik şiirler ve tarihi şiirler; bir milletin kahramanlıklarını, acılarını ve ortak değerlerini gelecek nesillere aktarır. Toplumların "biz" olma bilincini pekiştirir.

Toplumsal ve felsefi hafıza: Şairler dönemlerinin yankısıdır. Toplumsal adaletsizlikleri, aşkı, ölümü, inancı ve insan doğasını sorgulayarak o dönemin felsefi ve ahlaki haritasını çizerler.

Evrensel miras: Büyük şairler sadece kendi milletlerine değil, tüm insanlığa seslenirler. Dünya edebiyatında iz bırakan şairler, milletlerinin evrensel kültür sahnesinde temsil edilmesini ve saygınlık kazanmasını sağlarlar.

Şiir ve toplum ilişkisi, bir toplumun ruh hali ile sanatın dili arasındaki kesintisiz ve karşılıklı ayna olmasıdır . Şiir toplumun değerlerinden, acılarından ve değişimlerinden beslenirken; toplum da şairin kelimeleriyle kendini tanır, yönlendirir ve dönüştürür. Şiir, toplumun konuştuğu dili ve o dile ait kültürel kodları, deyimleri, inançları eserine yansıtır.

Şiir ve toplum ilişkisinin bir boyutu farkındalık ve değişimdir. Şairler toplumsal aksaklıkları, adaletsizlikleri eleştirerek kitleleri harekete geçirir ve bir uyanış başlatır.

Şiir ve toplum ilişkisinin bir boyutu da kolektif hafıza oluşturmasıdır. Yaşanan trajediler veya zaferler şiirle ölümsüzleşir; toplumun ortak acı ve neşesi gelecek nesillere şiir aracılığıyla aktarılır.

Şiir ve toplum ilişkisinin önemli bir boyutu da estetik ve duygu eğitimidir. Toplumun sanat hayatındaki canlanış şiirden başlar. Şiir, bireylerin ve dolayısıyla toplumun estetik zevkini yükseltir, empati yeteneğini ve duygusal derinliğini geliştirir. Büyük şiir, bütün sanat dallarını etkiler.

Edebiyatın ve şiirin toplumlar üzerindeki sözkonusu birleştirici ve dönüştürücü gücünü daha derinlemesine inceleyince görülecektir ki bir millet için büyük şairler yetiştirmek, sosyal sağlığın  yerinde olduğuna işaret eder.

Ancak sağlıklı ve büyük milletler, büyük şair yetiştirebilirler. Büyük Türkiye tasavvurunun gerçek olabilmesinde şairlerin rolü ihmal edilmemelidir.