Mehmet Nuri Bingöl

Toplumların ayakta kalmasını sağlayan en önemli unsurlardan biri, örnek şahsiyetlerin varlığıdır. Tarih boyunca insanlar; ilim, takva ve hikmet sahibi kimselerin etrafında toplanmış, onların rehberliğinde yol bulmuşlardır. Bu hakikati ifade eden sözlerden biri de halk arasında zaman zaman nakledilen şu ifadedir:
      “Muttakiler efendidir, fakihler liderdir; onlarla oturup kalkmak ziyadedir.”
      Bu sözün hadis olup olmadığı zaman zaman sorulmaktadır. Yapılan araştırmalar, rivayetin güvenilir hadis kaynaklarında sahih hadis olarak yer almadığını göstermektedir. Hadis âlimleri, bu tür sözlerin hadis olarak nakledilmesinde ihtiyatlı davranmışlardır. Bununla birlikte sözün ifade ettiği mana, İslâm’ın ilim ve takva anlayışıyla büyük ölçüde uyumludur.
      Bazı eski medrese kitabelerinde ve İslâmî eserlerde buna benzer ifadeler görülmektedir. Özellikle “Peygamberler önderdir, fakihler efendidir; onlarla oturup kalkmak ise bir kazançtır” şeklindeki rivayet, ilim ehlinin toplumdaki yerini anlatan hikmetli sözlerden biri olarak aktarılmıştır.
**
         Takva Sahiplerinin Efendiliği
       Sözde geçen “muttakiler efendidir” ifadesi oldukça dikkat çekicidir. Çünkü İslâm’da gerçek üstünlük makam, servet veya soyla değil; takva ile ölçülür. Kur’ân-ı Kerîm’de:
       “Allah katında sizin en üstün olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır.” (Hucurât, 49/13)
buyurulmaktadır.
        Takva, insanın hayatını Allah’ın rızasına göre düzenlemesi, haramlardan sakınması ve kulluk şuuruyla yaşamasıdır. Bu sebeple muttakiler, insanların gönüllerinde saygı uyandıran gerçek önderlerdir. Onların efendiliği, hükmetmekten değil; güzel ahlâkları ve örnek yaşayışlarından kaynaklanır.
**
           Fakihlerin Liderliği
      Sözün ikinci kısmında ise “fakihler liderdir” denilmektedir. Fakih, dini derinlemesine anlayan ve hükümlerini kavrayan âlim demektir. Bir toplumun doğru istikamette ilerleyebilmesi için ilim sahiplerinin rehberliğine ihtiyaç vardır.
      Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de: “Bilmiyorsanız ilim ehline sorunuz.” (Nahl, 16/43) buyrularak ilim sahiplerine müracaat edilmesi emredilmiştir.
      İslâm medeniyetinin yükseliş dönemlerinde fakihler, sadece fetva veren kişiler değil; aynı zamanda toplumun vicdanı, adaletin temsilcisi ve ahlâkın koruyucusu da olmuşlardır. Onların liderliği siyasi güçten değil, ilim ve hikmetten kaynaklanmıştır.
       Sözün son kısmında geçen “onlarla oturup kalkmak ziyadedir” ifadesi ise dostluğun ve beraberliğin insan üzerindeki etkisine işaret eder.
       İnsan, birlikte bulunduğu insanların rengini alır. Salihlerle beraber olanın kalbi nurlanır, ilim ehliyle oturanın bilgisi artar, takva sahipleriyle dostluk kuranın ahlâkı güzelleşir.
       Resûlullah Efendimiz (asm) sahih bir hadisinde:
     “Kişi dostunun dini üzeredir. Öyleyse her biriniz kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin.” buyurarak çevrenin insan üzerindeki tesirine dikkat çekmiştir.
      Bu sebeple İslâm büyükleri, kitaplardan öğrenilen ilmin yanında salih insanların meclislerinde bulunmayı da önemli bir terbiye vesilesi saymışlardır.
      Netice olarak şunu diyebiliriz: 
     Her ne kadar “Muttakiler efendidir, fakihler liderdir; onlarla oturup kalkmak ziyadedir” sözü sahih hadis olarak tespit edilememiş olsa da, ihtiva ettiği mana İslâm’ın temel prensipleriyle uyumludur. 
     Takva sahiplerine hürmet etmek, ilim ehlinin rehberliğinden istifade etmek ve salihlerle beraber bulunmak, Müslümanların asırlardır benimsediği bir hayat düsturudur.
      Bugün de toplumun ihtiyaç duyduğu şey; şöhret sahiplerinin değil, takva sahiplerinin örnek alınması; gürültünün değil ilmin rehberliğinin takip edilmesidir. Çünkü insanı yükselten, mal ve makam değil; ilim, takva ve salihlerle kurulan bereketli beraberliktir.