Mehmet Nuri Bingöl

 Çoğu zaman akıl bir nimet, bazen de insanın kendi kendine kurduğu bir hapishanedir.
            İnsan, aklıyla düşünür, muhakeme eder, ölçer, biçer ve karar verir. Akıl, şüphesiz insana verilmiş en büyük nimetlerden biridir. Fakat insan hayatını yalnızca aklın terazisine koymak, her hadiseyi mantık süzgecinden geçirmek ve her şeyde bir sebep-sonuç ilişkisi aramak, insanı her zaman huzura götürmez. Çünkü hayat, matematik denklemlerinden; insan ruhu da mantık formüllerinden ibaret değildir.
           Bazen insanın en büyük huzursuzluğu, düşünememesinden değil, haddinden fazla düşünmesinden kaynaklanır. Her ihtimali hesaplayan, her davranışın arka planını sorgulayan, söylenen her sözün altında başka bir mana arayan, geçmişin muhasebesini yaparken geleceğin endişesini de bugüne taşıyan bir zihin, zamanla kendi kendisinin yorgunu hâline gelir.
           Nitekim yüksek bilgi kapasitesi ile mutluluk arasında her zaman doğru orantı bulunmadığını gösteren psikolojik araştırmalar vardır. Ancak burada bir hususu ayırmak gerekir: IQ'sü yüksek insanların mutlaka daha huzursuz olduğunu söylemek bilim bakımdan kesin bir hüküm değildir. 
        Asıl mesele, düşünme gücünün aşırı zihin meşguliyetiyle, sürekli sorgulamaya ve ruminasyona dönüşmesidir. İnsan bazen aklının aydınlığında yolunu bulacağına, onun bitmek bilmeyen sorgulamaları arasında yolunu kaybedebilir.
            İşte bu noktada "duygusal zekânın" önemi ortaya çıkar. "Duygusal zekâ", insanın kendi duygularını tanıması, başkalarının hâlini anlayabilmesi, öfkesini kontrol edebilmesi, gerektiğinde susmayı, affetmeyi, kabullenmeyi ve hayatın her meselesini kendi kontrolünde tutamayacağını öğrenmesi demektir.
            Çünkü her doğru, her zaman huzur vermez. Her haklılık, insanı mutlu etmez. Her meselenin cevabını bulmak insanın gönül dünyasını rahatlatmaz. Bazen bir meseleyi çözmekten daha kıymetli olan, onunla barışık yaşamayı öğrenmektir.
           Üstad Bediüzzaman Said Nursî'nin, "Akıl aynı ikab oldu, devâyı fenada gördüm" şeklinde ifade edilen sözü, bu bakımdan oldukça düşündürücüdür.
           Buradaki fena, yokluk ve hiçlik manasında bir kaçış değil; insanın kendi benliğini, nefsini ve sınırlı iradesini merkeze koymaktan vazgeçerek Allah'ın kudretine, rahmetine ve hikmetine teslim olması manasındadır.
           İnsan, aklıyla her şeyi kuşatmak ister. Oysa aklın bir idrak sınırı, insan iradesinin de bir kudret sınırı vardır. İnsan geçmişi değiştiremez, geleceği bütünüyle bilemez, başkalarının kalbine hükmedemez ve her hadisenin hikmetini hemen kavrayamaz.
            Bütün bunları kendi aklının mahakemesine taşıdığında, bazen hâkim de kendisi olur, sanık da kendisi... Delilleri kendisi toplar, kendisi sorgular, kendisi hüküm verir; fakat bir türlü iç huzuruna ulaşamaz.
            İşte iman burada akla düşman değil, ona istikamet rehberi olur. Tevekkül, aklı devre dışı bırakmak değil, aklın erişemediği yerde Allah'ın ilmine ve hikmetine güvenmektir. Teslimiyet, düşünmekten vazgeçmek değil, insanın kendi sınırlılığını kabul etmesidir.
          Her şeyi bilmek değil, her hâlükârda huzur bulmaktır mühim olan. Hayatın bazı meseleleri vardır ki mantıkla çözülür; bazıları ise sabırla aşılır. Bazı yaralar konuşarak iyileşir, bazıları zamanla kabuk bağlar. Bazı insanları anlamak mümkündür, bazılarını ise anlamaya çalışmak sadece ömrümüzden eksiltir.
           Bazen susmak en güzel cevaptır. Bazen affetmek en büyük zaferdir. Bazen de insanın yapabileceği en akıllıca şey, artık düşünmeyi bırakıp Rabbine sığınmaktır.
            Unutmayalım ki akıl bize yolu gösterir; fakat o yolda nasıl yürüyeceğimizi vicdanımız, merhametimiz, sabrımız ve imanımız belirler.
            Her şeyi sorgulayan ama hiçbir şeyi kabullenemeyen bir zihin, bilgi bakımından zengin olsa da huzur bakımından fakirdir. Buna karşılık aklını kullanan, duygularını terbiye eden, nefsini dizginleyen ve tevekkülü hayatının merkezine alan insan, hayatın fırtınaları karşısında daha sağlam duracaktır.
          Çünkü insanın ihtiyacı yalnızca hakikati bilmek değil, bildiği hakikatle huzur bulabilmektir. Ve bazen en büyük akıl, aklın her şeye yetmeyeceğini bilmektir. En büyük feraset, her kapıyı zorlamamaktır. En büyük huzur ise insanın kendi aczini idrak edip sonsuz kudret sahibine dayanmasıdır.
            Zira akıl, Allah'ın verdiği bir nimettir; fakat Allah'ın yerine geçmeye kalkıştığında insanın omuzlarında ağır bir yüke dönüşebilir. 
Mehmet Nuri BİNGÖL